‘Cultuurgeschiedenis moeten we niet zomaar wegpoetsen’

Na veertig jaar neemt Dienco Bolhuis, consulent erfgoed, afscheid van de gemeente Horst aan de Maas. Bij zijn afscheid presenteert hij het boekwerk Van erfgoed naar omgevingswaarden. Dit is een inventarisatie van de cultuurhistorie in Horst aan de Maas.

De afgelopen zes jaar heeft Bolhuis, samen met de heemkundeverenigingen uit de gemeente, de karakteristieke panden die Horst aan de Maas rijk is in beeld gebracht. Daarnaast is er samen met Stichting Landschap Horst aan de Maas per kern een actueel beeld van het landschap gemaakt. Dit heeft geresulteerd in een interactieve erfgoedkaart die te vinden is op de website van de gemeente. Ook is er een app genaamd Horst aan de Maas waarop de bijzondere bebouwingen van de gemeente staan en nu een inventarisatie op papier. Het boekwerk sorteert daarmee voor op de nieuwe Omgevingswet. Bij zijn afscheid wilde Bolhuis, zoals hij zelf zegt, iets tastbaars achterlaten. “Ik ben met iets heel moois en tegelijkertijd ook kwetsbaars bezig, namelijk het erfgoed wat als vanzelfsprekend er is, echter als het verdwijnt nooit meer terug komt. In mijn werkzame leven is de rode draad monumentenzorg. Zo ben ik vele jaren secretaris van de welstand- en monumentencommissie geweest. In 2014 ben ik gestart met het inventariseren van de cultuurhistorie in Horst aan de Maas. Daar vallen de gemeentelijke- en rijksmonumenten onder, de archeologie, historische landschappen en als vierde het immaterieel erfgoed. Al heb ik me met deze laatste niet beziggehouden.” De insteek vroeger was om monumenten zoveel mogelijk te behouden. “Maar niet alle monumenten hadden nog een goede bestemming. Denk bijvoorbeeld aan religieuze gebouwen, door de terugloop in bezoekers komen deze onder druk te staan. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is hier op voor gaan sorteren door subsidies te verstrekken waardoor het mogelijk wordt monumenten een andere bestemming te geven. Denk aan boerderijen die in woningen worden gesplitst of die een commerciële functie krijgen. Herbestemmen is nu het devies.”
Horst aan de Maas telt ongeveer 250 rijks- en gemeentelijke monumenten. Dat is erg weinig, aldus Bolhuis. Want er zijn meer veel meer waardevolle gebouwen in de gemeente. Die voldoen misschien niet aan de criteria voor een monumentenstatus, maar zijn wel de moeite waard om te behouden. “Door karakteristieke panden aan te wijzen willen we ze geen beperkingen opleggen, maar gaan belonen. Door bijvoorbeeld bestemmingsplanwijzigingen makkelijker te maken.” Per kern is ook de landschappelijk waarde in kaart gebracht. Die is weer van belang voor toekomstige ontwikkelingen.
Met de heemkundeverenigingen heeft Bolhuis in elke kern van Horst aan de Maas een inventarisatie gemaakt. “We kwamen in eerste instantie op een verzameling van 1.300 gebouwen. Die hebben we uiteindelijk teruggebracht naar 900.” Een karakteristiek pand moet wel aan een aantal criteria voldoen, wil het dit predicaat krijgen. “Het gebouw moet minstens 40 jaar oud zijn, nog enigszins mogelijk in originele staat en er moet een stukje geschiedenis aan vast zitten. Het is overigens een flexibele lijst. Er kunnen panden aan toegevoegd worden en van afvallen. De interactieve kaart en de app vertellen de historie van de omgeving en laten duidelijk de groei van de kernen zien. Zo lijkt Evertsoord bijvoorbeeld een leeg gebied, maar het heeft veel bijzonder mooie boerderijen. Hier ligt het verhaal van de Peelontginning. Die moeten we niet zomaar wegpoetsen, maar waarderen en op een goede manier blijven gebruiken.”
Het boekwerk wordt donderdag 17 september tijdens een besloten bijeenkomst gepresenteerd. Het is de bedoeling dat het straks ook online op de site van de gemeente te vinden is.

Tekst en beeld: Marieke Vullings